17/11/14

Vae Victis!

Roma, ano 695 ab urbe condita. A cidade está dominada polo primeiro triunvirato formado por Craso, Pompeio e Xulio César, pero este último ideou un plan para engrandecer a gloria de Roma... e facerse con todo o poder.

Ámbar, unha escrava de orixe celta, descobre os plans de César e comeza unha terrible odisea para voltar ao seu fogar, as Galias, a advertir ao seu pobo do perigo que se cerne sobre as súas cabezas...

Este é o argumento de Vae Victis!, un referente da novela gráfica histórica, con debuxos de Jean-Yves Mitton e guión de Simon Rocca.

É esta unha edición integral que consta de 3 volumes, con tres capítulos en cada un. Acción asegurada e unha ben documentada base histórica que nos farán pasar un bo rato e viaxar dende Roma ata Britannia, pasando polos diferentes pobos que configuraban a Gallia.

A vida no exército, o papel dos druídas, as alianzas e enfrotamentos entre Roma e os pobos galos. Todo isto e moito máis a través das páxinas desta obra altamente recomendada.

Para máis información podedes ler aquí unha reseña ou a completa entrada que lle dedica a wikipedia francesa.

23/5/14

Vae Grammaticis!!

Coa procastinación á que invitan o paso dos anos e as máximas do esporádico Pompilos (porque lonxe das esixencias de inmediatez doutros medios, aquí un escribe cando quere e do que lle peta), falamos hoxe das xornadas dos .com que tiveron lugar en Málaga hai un par de semanas, e das cogitationes que nos suscitaron antes, durante e despois das mesmas.

Acudín a Málaga en calidade de Legatus de SEECGalicia e demais entidades organizadoras de Odisea, para intentar sumar máis sedes para o Concurso, atendendo así á invitación que me fixo en Sagunt Antonio González Amador, un dos organizadores do evento, no acto de homenaxe a Juanvi, a quen estaban dedicadas estas xornadas e que estivo con nós en todo momento. A falta de confirmación oficial semella que a misión encomendada rematou felizmente e que na edición 2015 poderemos contar con novos compañeiros para a nosa singladura, probablemente Andalucía, La Rioja e Extremadura.

En canto ás xornadas propiamente ditas non podo falar do venres, xa que cheguei pola noite. Segundo os comentarios dos colegas que si estiveron presentes esa tarde, a intervención de Pedro Olalla, co seu vídeo "Por qué Grecia", para algúns levantou admiración, para outros foi máis repetitiva que un servidor dando un curso de Moodle. Máis unanimidade de xuízo despertou a conferencia de Manuel Carrillo e Francisco Cortés, "Somnus, desarrollo de Almedinilla", co seu espectáculo de música e pantomina romana, que asombrou a moitos dos asistentes.

O sábado foi o turno para dous profesores de grego de Valencia, Mario Díaz e Santi Carbonell, que nos presentaron dous máis que interesantes libros de grego, Τὸ Ἑλληνικὸν παιδίον. Edición actualizada de A Greek Boy at Home e Διάλογος. Prácticas de griego antiguo), ámbolos dous con cd de audios incluído, na senda dos principios do chamado "método activo", o denominador común de todas as intervencións de esa mañá, xa que logo seguiu o profesor británico John Hazel, cunha conferencia enteiramente en latín, na que nos contou a historia da súa asociación, con tempo tamén para entonar unha canción que o veciño da fila de atrás cantaba emocionado de principio a fin. Claro que este veciño non era outro que Luigi Miraglia, que vén a ser ao "Latín vivo ou Latín falado" como Mick Jagger ao "rock and roll". E para un neófito coma min neste tipo de espectáculos non decepcionou, pois un non está acostumado a escoitar falar en latín a máis velocidade da que a maioría dos mortais poden falar na súa lingua nai (e iso a pesares de que o show non foi tan animado como o doutras veces, no que, según contaban os entendidos, chegaba ao extremo de tirarse polo chan)

O domingo pola mañá estivo cheo de actividades, recollidas e detalladas no programa: presentación de un videoxogo sobre a Ruta Betica Romana, Libertus, unha interesante app sobre mitoloxía, Tics con Ana e Carlos, que me cederon amablemente media horiña do seu tempo para presentar Odisea, varios talleres dos Ludi Saguntini e de teatro clásico, xogos en latín e en grego...

E como sucede sempre neste tipo de encontros, un ten o pracer de poñerlle cara e corpo real a moita xente que xa coñecía do mundo virtual,  como a @latinategua, @FJavier_Sanchez,  ou  ‏@maiteximenez, coa que, para sorpresa mutua, case estou emparentado!

No convivium apud sodales, nunha noite malagueña a rebosar pola celebración da noite en branco, con case 200 actuacións de todo tipo espalladas polas rúas e prazas e cunha temperatura envidiable para un galaico, falamos, para variar, da didáctica do latín e o grego, do método activo, pasivo, medio, transitivo e intransitivo. Departíamos sobre esta nova maneira de ensinar que esixe tamén unha nova forma de avaliar. Discutíamos da arte da tradución e da puerilidade das preguntas de compresión, das maldades da gramática e desa escura e inconfesable perversión á que coñecemos coma análise morfosintáctica.

Malos tempos para estas disciplinas: Fonética, Morfoloxía, Sintaxe, semellan agora as culpables de todos os males. Porque podemos xogar cos Playmóbil, cos teléfonos, podemos xogar ao asasino en latín, ao trivial, facer vídeos de Caperula Rubra, aprender como se utilizaban as letrinae ou facer un garum caseiro, pero "vae Grammaticis!" Ai do que intente explicar unha subordinada! (ben sexa mediante análises hiperbóreas ou cos taimados corchetes: vade retro!)

O tempora, o mores! (que alguén traducía como "o tempo dos mouros"...). Hoxe, os profes de Clásicas estamos na obriga de ofrecer un produto atractivo para os nosos alumnos, que se axuste aos seus gustos e preferencias, so pena de sufrir a súa apatía ou desinterese, coa ameaza latente da elección doutra asignatura (e quizais é esta unha das razóns da nosa forza, do noso dinamismo na rede). Temos que ser innovadores, temos que ser divertidos, simpáticos, amenos, ofrecer actividades extra, viaxes, excursións. A realidade de que o estudo das nosas materias (en realidade calquera estudo) implica tamén tedio, repetición, memoria, esforzo e sacrificio persoal, mellor agochala, disimulala, que no se vexa, que non se note. Que non se diga por aí que en Latín e Grego hai que estudiar, facer traballos, exames (e, ás veces, ata aburrirse).

Para min todas as iniciativas son válidas, todas aportan algo, non é cuestión de pechar portas, senón de abrilas. Cantos máis recursos, canto maior sexa o abano de actividades que temos á nosa disposición, mellor. Benvidas sexan as dramatizacións de pequenos relatos en latín ou grego, (en clase, en vídeo ou por escrito), as preguntas de comprensión lectora, os exercicios de encher ocos, os novos "listening", os talleres, os xogos. É certo que houbo un tempo, felizmente superado, no que o ensino das linguas clásicas era estrictamente gramaticalista, onde apenas se estudiaba outra cousa que non fosen paradigmas: declinacións e conxugacións. Os temas de Cultura estaban nos libros, pero nin se tocaban. Traducíamos frase a frase, e de falar en latín ou en grego, nihil de nihil.

Pero vexo que agora, en nome destes métodos "naturais" ou "directos", que pretenden ensinar o latín e o grego coma linguas vivas (como linguas que son, en definitiva), calquera actividade gramatical caeu en desgraza, xa non é "cool". Non esquezamos que este tipo de métodos proceden en boa parte do mundo anglosaxón. É lóxico que neses lares a fonética latina ou a morfoloxía no lles dea tanto xogo como nos pode dar a nós, falantes de linguas neolatinas.

Pero eu non podo refutar a crenza de que o galego vén do castelán e non do latín se non o explico as regras fonéticas que nos levan dende cunicŭlum a coello e conejo. E sigo pensando que o coñecemento da morfoloxía verbal latina é un instrumento moi valioso para explicar os sistemas verbais doutras linguas romances, como tamén o é a morfoloxía pronominal. Queixámonos a miúdo de que os nosos alumnos redactan mal, pero unha boa compresión dos mecanismos sintácticos da coordinación e subordinación mellorará sen dúbida estas capacidades, "competencias" que lle chaman agora. Tamén dicimos que un adolescente manexa un número moi limitado de palabras. O estudo da composición e derivación culta, prefixos e sufixos, sen dúbida ampliará o seu léxico, descubrindo matices e significados que antes ignoraba.

E os exercicios de compresión lectora poden ser moi válidos, pero un par de escalóns por debaixo dun exercicio de tradución, unha arte, como ben dicía Carolus Lusitanus. La palabra precisa, la sonrisa perfecta... "Una cosa son peras y otra son manzanas" que diría Ana Botella.

In medio virtus, comentaba Fernando Domenech, @domenechino, na noite de onte, na cea que tivemos con @sandromaca, a artifex da impresionante nova páxina web de SEECGalicia. E este podería ser tamén o resumo da miña opinión neste debate, porque se, co furor dos conversos, nos pasamos ata o outro extremo, o máis seguro é que privemos aos nosos estudantes dunhas actividades que sen dúbida poden aportarlles tanto ou máis que as outras. Porque a Gramática, na súa xusta medida, é sempre un valor engadido na aprendizaxe de calquera lingua. Viva, morta ou en conserva.

* Todo este debate pode (e debe) ser seguido nas entradas e comentarios de:



7/4/14

In Aeternum Hermes

A Gens Classica reuniuse este sábado en Sagunt para render un cálido e sinxelo homenaxe a Juanvi Santa Isabel, o noso Hermes.

Nun sinxelo e emotivo acto deronse cita a música, o teatro e a poesía. As imaxes das sombras chinescas, os vídeos e as fotografías, fixéronnos crer por un momento que estaba aínda con nós.


In aeternum Hermes from pezenelagua on Vimeo.

Un dos valentes que se atreveron a subir ao escenario, templando sen moito éxito as emocións a flor de pel, un bárbaro galaico de nome grego, Xurxo, quixo ver nestes versos de Borjes a esencia do deus...

Un hombre que cultiva su jardín, como quería Voltaire.
El que agradece que en la tierra haya música.
El que descubre con placer una etimología.
Dos empleados que en un café del Sur juegan un silencioso ajedrez.
El ceramista que premedita un color y una forma.
El tipógrafo que compone bien esta página, que tal vez no le agrada.
Una mujer y un hombre que leen los tercetos finales de cierto canto.
El que acaricia a un animal dormido.
El que justifica o quiere justificar un mal que le han hecho.
El que agradece que en la tierra haya Stevenson.
El que prefiere que los otros tengan razón.
Esas personas, que se ignoran, están salvando el mundo. (Borjes, Los Justos)

Procedite, Gens Classica!

22/3/14

Xornadas #escolatic

Onte presentei Dives Gallaecia no palacio de Congresos de Santiago, acompañado de Marisa Otero, dentro das xornadas escol@tic, organizadas polo CAFI, a quen agradezo dende aquí a súa invitación.

Despois da vídeo-presentación do proxecto intentei explicar o meu modus operandi cotiá á hora de enfrontarnos como profes ao mar de información que nos rodea. Falei de cómo debe ser a nave que pilota o gubernator, das redes e canas coas que se pode axudar, da pesca final e da súa almacenaxe, etiquetado e envasado posterior.

Tamén dos mariñeiros e das ferramentas colaborativas coas que traballamos en Dives. Da colaboración coa Galipedia e Wikimedia Commons. Do hic et nunc, ou de cómo seguimos sendo romanos hoxe en día, dos Loci, dos Museos, do Aurum.

No turno de preguntas, que foron moitas, intentei responder o mellor que puiden e pido desculpas dende aquí se non souben dar mellor contestación a algunha delas.

Esta foi a miña presentación en formato Prezi

9/2/14

Entrega Premios MEP (sive Semper stabit nobis Complutum)

O venres 7 de febreiro asistín no Caixaforum de Madrid ao acto de Entrega de Premios do IV Concurso de "Buenas Prácticas" organizado pola asociación Mejora Tu Escuela Pública, onde Dives Gallaecia recibiu unha mención de Honor na Modalidade B, Centros de Ensino Secundario.

Na modalidade A, Centros de Educación infantil, Primario, Educación Especial e Aulas específicas de EE, os premios foron para:
  • 1º Premio: El tiempo en nuestras manos - CPEE Peñalara. Collado Villalba (Madrid), onde a idea básica foi xerar experiencias de aprendizaxe e estimulación multisensorial a través de contornas creativas unidos por un centro de interese: as diferentes etapas históricas.
  • 2º premio: Descubriendo Europa en 270 días - CRA “Llanos de Moraña”. San Pedro del Arroyo (Ávila), que busca o fomento da lectura cun plan de traballo diario, descubrindo os distintos países europeos, a través de actuacións conxuntas coas familias e coa creación de materiais innovadores.
-Mencións de honor:
  • Un romance para la historia: Romance de María Manuela - AMPA “Las Eras”. Unidad de Campo del CRA “Toral de Merayo”. Toral de Merayo (León).
  • Dilo en Alto - CP Gervasio Ramos. Langreo (Asturias).
Na modalidade B, Centros de Educación Secundario, Formación profesional, Bacharelato, Centros de Formación de Adultos e Escolas de idiomas:
-Mencións de honor:

Foi un acto que, ao meu parecer, colocou os focos excesivamente sobre os políticos e representantes das institucións que presidían a mesa, esquecendo así aos que deberían ser os verdadeiros protagonistas, os profesores premiados e os seus traballos, que non contaron coa difusión necesaria para que todos puidésemos coñecer in situ o que se fai noutros ámbitos.

Como dixo acertadamente un dos oradores, é un risco moi alto xogar cun dos bens máis prezados polo espectador hoxe en día, a atención. Difícil para o oínte é atender cun mínimo interese á unha serie de tópicos oídos unha e mil veces en actos deste tipo: agradecementos mutuos, presentación e invocación de autoridades (con detalle, unha a unha), felicitacións aos premiados (estas xa en xeral)... Máis difícil aínda semella multiplicar esa atención por seis, pois seis foron as persoas da mesa que tiveron uso da palabra, ademais dos pequenos discursos pronunciados por parte dos premiados.

Pero imposible foi aturar aos políticos que queren ser a noiva no enterro e o defunto no funeral. Se os representantes de Ávila e Asturias aproveitaron o seu turno para presumir de xestión ao ter varios equipos premiados, o cal ata certo punto pode ser comprensible, malia que os profesores a maioría das veces facemos os proxectos non "grazas" ás nosas autoridades educativas, senón "a pesar" delas, o representante da Comunidade de Madrid, Carlos Hispán, que non tiña ningún premiado no podium, acadou os máis altos cumios do cinismo, a sinvergonza e o descrédito da clase que representa. Ao empezar a súa intervención escoitáronse os primeiros asubíos na sala, que foron pronto silenciados pola seguridade privada. A partir de aí, tatexando, con moi pouco aplomo ao falar e sen que viñese a conto, empezou a falar dos logros da súa xestión educativa na comunidade madrileña, poñéndose, no colmo da desvergonza, a el e á súa xestión, como exemplo de educación pública de calidade.

E eu, que recordaba a marea verde (e a branca), que tiña na memoria aos compañeiros madrileños nas rúas, falando de recortes, de sancións, de privilexios á educación privada, non podía menos que revolverme no asento desexando que por favor rematasen xa esas mentiras e insultos á verdadeira Educación Pública.

E se a isto engadimos que a persoa encargada de presentar Dives Gallaecia pronunciou algo así como "Dives Guelecia", e que o orador final aclarou, convencido plenamente, que grazas a proxectos como este podemos aprender a pronunciar.... o galego!!, a verdade e que saín do acto cunha sensación agridoce. Agradecido pola valoración que o xurado fixo do noso traballo, pola repercusión que están tendo estes premios, contento por coñecer a outros compañeiros e ver que as Linguas Clásicas e a súa didáctica están no primeiro plano da actualidade Educativa, pero coa sensación de que o venres, no Caixaforum de Madrid, non estivo representada como debería a verdadeira SCHOLA PUBLICA.

Pero, en fin, sempre nos quedará Madrid, un auténtico paraíso estes días para un "profe clásico". E para demostralo, unha serie de capítula..

  1. Capitulum primum: exposición "Las Furias", museo del Prado.
  2. Capitulum secundo: Hécuba, teatro Español.
  3. Capitulum tertium: exposición "La villa de los Papiros", casa del Lector. Matadero.
  4. Capitulum quartum et postremum: restaurante grego Dionisos


15/1/14

Odisea 2014

Unha vez máis aquí estamos, dispostos a embarcarnos nesta aventura, que na Gallaecia será a novena

Este ano teremos de novo 6 sedes: Valencia-Castellón-AlacantCatalunyaAragónValladolid e GaliciaO tema elixido nesta edición é O teatro en Grecia e Roma.


Dende o MGB temos inscritos os seguintes equipos:

4º de ESO:
  • ATENEA
  • TARPEIA
  • AS SABINAS
1º BACHARELATO
  • VICTORIUM
  • NIKE
  • CEREBRUS ILUMINATUS
  • DEMÉTER E PERSÉFONE
2º BACHARELATO
  • INVICTUS
  • FIAT LUX
  • LATIN QUEENS
  • CAVE ALVARUM
Como vimos facendo os últimos anos o xoves 6 de febreiro, día do preguntón, os alumnos "Clásicos" do MGB e o seu magister pasaremos toda a mañá entre a Biblioteca e a sala de informática. Será unha actividade máis, apoiada pola vicedirección do centro e incluída na programación. Nervios e emocións aseguradas.

Este ano, grazas ao conseguido polo proxecto Dives Gallaecia, os premios que outorgaremos aos 3 primeiros clasificados do MGB serán algo mellores que os do ano pasado: un cheque-regalo de 90€ para o 1º, 60€ para o 2º e 30€ para o 3º.

E ademais, ao rematar as clases desa mañá, reunirémonos na cafetería do Centro a degustar uns solemnes pinchos. Esperamos contar coa compaña dos exalumn@s que participaron no proxecto en anos anteriores. Os postres corren pola nósa conta. Eu contribuirei cunha receita de garum (falso!).

20/12/13

Dives Gallaecia, 1º premio innovación educativa

O noso Proxecto sobre a romanización de Galicia, Dives Gallaecia, vén de ser galardoado co 1º premio na convocatoria dos Premios ás boas prácticas de innovación educativa desenvolvidas durante o curso 2012-2013, convocados pola Consellería de Educación da Xunta de Galicia, na súa modalidade C: uso innovador das tecnoloxías da información e da comunicación que introduzan cambios metodolóxicos,

Dotado con 3.000 euros para o Centro Educativo, o traballo contou coa colaboración dos profesores Marisa Otero e Miguel Bugallo e de varias promocións de alumnos de Latín e grego do IES Manuel García Barros da Estrada. 

A nova foi recollida nos diarios El Correo Gallego, Faro de Vigo e Voz de Galicia (as edicións en papel están recollidas neste Dossier de prensa en pdf)

Como explica na súa web, Dives Gallaecia é...
  • Unha base de datos de material audiovisual, con vídeos en alta definición e imaxes de alta calidade con licenzas CC (17 vídeos e case 700 imaxes
  • Unha forma de colaboración coa Galipedia e Wikimedia Commons
  • Un xeito de descubrir, hic et nunc, en que medida aínda somos romanos. 
  • Unha visita virtual aos xacementos arqueolóxicos e museos máis importantes de Galicia. 
  • Unha reflexión sobre a conquista militar romana, a explotación dos recursos, a organización administrativa, as vías de comunicación. 
  • Un punto de encontro para compartir con outros profesores documentación e actividades deseñadas para a plataforma Moodle. 
Esta é a súa vídeo-presentación:
Proxecto Dives Gallaecia from Dives Gallaecia on Vimeo.

É o momento agora dos agradecementos para todos os que fixeron posible esta iniciativa, que tiña como ano previsto de remate o 2012 (de aí o título na web) pero que, afortunadamente, non está rematada e espero que non se remate nunca, senón que poidamos ir engadindo os nosos grans de area ano tras ano, xeración tras xeración.
En primeiro lugar grazas e noraboa aos meus alumnos (3 promocións que pasaron polas aulas do MGB e que foron deixando a súa pegada nas páxinas e vídeos da web), con especial mención aos que neste curso están en 2º de Bacharelato, que comezaron facendo scoop-its de latinismos en 4º da ESO e acabaron por editar entradas na Galipedia.
Grazas tamén aos meus colegas Marisa Otero, polo seu traballo e bos consellos na edición e filmación de vídeo, e a Miguel Bugallo, polas súas incribles fotografías, moitas delas nomeadas imaxes destacadas en Wikimedia Commons, e pola súa axuda nos manuais de uso para a edición na Galipedia.

A Chiron, o meu mestre, quen, como bo e xeneroso centauro, sigue ensinando aos profes de Clásicas a navegar mellor e máis rápido polas procelosas augas da rede. Dúas paradas fixo en Compostela. A primeira no 2008, onde xa un ilustre wikipedista alertaba das vantaxes e satisfaccións que deparan a profes e alumnos os traballos de edición na Wikipedia. A semente medrou e hoxe temos ao Concurso Odisea e ao Festival de teatro grecolatino de Lugo con entradas de seu na Galipedia. A segunda foi en 2011, onde podíamos ler...

6:30 - 20:30 Talleres

SÁBADO 26

Novembro-2011
18:00-19:30
Grupo único: Ludere et Discere (Juan Vte. Santa Isabel)

Grupo único. Como único era Hermes, que tamén deixou na Gallaecia as pegadas do seu fugaz paso entre os mortais. Juanvi, non te esquezemos. Esperamos estar en Sagunt a vindeira primavera para que nos contes como son os deuses nas distancias curtas.

Grazas tamén á xente da Galipedia, especialmente a HombreDHojalata e Elisardojm, pola súa paciencia infinita e oportunas correcións e puntualizacións ás nosas entradas.

Ás sedes que fan posible un ano e outro as sucesivas edicións do Concurso Odisea e o Festival de teatro grecolatino, e, especialmente, á xente de SEECGalicia, directiva e socios.

Pero como non todo van ser luces, aquí van tamén algunhas sombras.

Se ben podemos pensar nunha mellora da situación con respecto ao ano pasado, cando non se convocaron premios de innovación educativa en Galicia, non podemos estar de acordo na dotación dos mesmos. Mentres que nas edicións pasadas había un premio en metálico para recompensar aos profesores, que invisten horas e horas de traballo para sacar adiante os proxectos e mesmo, como foi o noso caso, cartos do seu propio peto, este ano os 3.000 euros son para os Centros. Para nós, as grazas e 20 míseras horas por 3 anos de traballo (as mesmas que se poden conseguir, por exemplo, nun curso de risoterapia organizado por un sindicato). Si, estes mesmos sindicatos que te chaman para un curso e pretenden que des unha docencia pola metade dos honorarios que paga a Consellería, xa de por si moi xustos, e sen pagar desprazamentos. Curioso exemplo da defensa dos traballadores.

Tampouco podemos entender as cláusulas que inclúen outros concursos nas súas Bases, como o premio Giner de los Ríos ou Mejora Tu Escuela Pública, que impiden que o teu traballo, por bo que sexa, poida obter más dun premio. Dende o momento que recibes un quedas inhabilitado para poder optar a outro, aínda que no momento das convocatorias o teu traballo fose inédito. Así nolo fixeron saber, cun ton funcionarial tan gris e imperativo que máis parecía un demérito ou un delicto ter sido premiado por outra administración. Curiosa maneira de incentivar ao profesorado.

Toda a información sobre o proxecto pode consultarse neste documento.